İskeleler

FENER İSKELESİ

Fener, Balat ile Eminönü arasında yer almış tarihi bir semtimizdir. Bizans döneminde adı Phanari imiş. Fener kelimesi Yunanca Fanarion kelimesinden üretilmiş.  Burada bir deniz feneri bulunmaktaymış. Rumlar yaşarmış. Osmanlı zamanında onlarla birlikte zengin Yahudiler de yaşamış. 1923 yılından sonra Türkiye Cumhuriyeti döneminde Rumların bir kısmı Yunanistan’a göç etmiş. 1950’lerde Haliç kıyılarında sanayi tesislerinin kurulmaya başlamasıyla Anadolu’dan gelenler yerleşmeye başlamış ve birlikte yaşamışlar. Ancak 6-7 Eylül 1955 olaylarından sonra Rumlar Tükiye’yi terk etmişler.  

 Fener İskelesi

2003-2010 arasında yapılan çalışmalarla yıpranan semt ayağa kaldırılmış. Ancak her yerde olduğu gibi “canlandırılmış”. Yani kendi kimliğinden uzaklaştırılarak yeme-içmecilerle doldurulmuş. Neyse…

Hava Fotoğrafında Fener ve İskelesi

Anlaşıldığı üzere burada tarihi değeri olan çeşitli yapılar bulunmaktadır. Ben önemli bulduğum üç tanesinden bahsetmek istiyorum.

Fener Rum Patrikhanesi... 500’lerin başında Hıristiyanlar Katolik ve Ortodoks olarak bölünürler. Buradaki piskoposun unvanı “Konstantinopolis Başpiskoposu ve Ekümenik Patrik” olmuştur. Osmanlı’nın kuşatması sırasında zaptedilmeleri riskine çözüm olarak birleşmek isterler. Yapamazlar. Fetih sonrası Fatih Sultan Mehmed bu durumu anlamış ve birleşerek güçlenmelerini istememiştir. Patrikliği tanır. Patrikhane binası daha önce Fatih Camii’nin bulunduğu yerdeymiş. Osmanlı’dan sonra bir kaç yere taşınarak yer değiştirmiş, 1602 yılında bügünkü yeri olan Fener’deki Aya Yorgi Manastırı’na taşınmış.

Fener Rum Patrikhanesi

Fener Rum Erkek Lisesi… 1454 yılında kurulmuş. Önemli din ve devlet görevlileri yetiştirilirmiş. Fatih Sultan Mehmed fetihten sonra şehri terk edenleri geri çağırmış ve dinlerinde de eğitimlerinde de serbest olacaklarını ilan etmiş. Günümüzdeki binanın mimarisi proje yarışmasıyla elde edilmiş. İnşaat 1880 yılında başlamış. 1882 yılında hizmete açılmış.  Okul Marsilyadan özel olarak getirilen kırmızı tuğlalarla inşa edilmiş. Bu sebepten Kırmızı Mektep olarak anılır. 4 katlı olup 3020m2 alana sahiptir. Gösterişli bina çoğu zaman çevreyi gezenler tarafndan Patrikhane sanılır. Gözlemevi olan kulesinde teleskop bulunur. Öğrenci sayısı gitgide azalmaktadır.

Fener Rum Lisesi

Bulgar Kilisesi… Yazının başında bahsettiğim fenerin civarındadır. Stefan Kilisesi, Demir Kilise, Boru Kilise gibi adlarla da anılır. 1849 yılında Sveti Stefan’n bağışladığı arsaya ahşap bir kilise inşa edilir. Bulgarların, Osmanlı’da ayrı bir dini cemaat olarak tanındığı 28 Şubat 1870 tarihli ferman burada okunmuştur. 1898 yılında ahşap kilise yanmış, yerine bugün hala ayakta olan Demir Kilise inşa edilmiştir. Mimarı Hovsep Aznavour’dur. Kilisenin Viyana’da dökülen demir elemanları gemilerle getirilmiş ve İstanbul’da birleştirilmiş. Bana göre dünyadaki ilk prefabrik binadır. 2011 yılında bazı onarımlar yapılmış ve 2018 yılında yeniden açılmıştır.

Bulgar Kilisesi

Bunların dışında Moğol Meryem Ana Kilisesi, Yoakimion Rum Kız Lisesi, Ayazmalar ilk akla gelen eski eserlerdir.

Haliç’te vapurlar ile ulaşım 1850’li yıllarda başlamıştır.

Fener İskelesi…

İskele alanı 95m2 olup 81 kazık üzerindedir. Çeşitli tarihlerde onarımlar geçirmiştir.

Günümüzde yolculara ve deniz ulaşımına hizmet etmektedir.

İskelenin Yıpranmış Bir Görüntüsü

Fener semti genellikle gelip geçtiğim bir yerleşim olmuştur. O yıllarda derlenip toparlanmamıştı daha. Ama her geçtiğimde iki bina beni çok etkilemiştir. Biri Kırmızı renkli Fener Lisesi… Heybetinden dolayı ben de herkes gibi uzun süre o binayı Patrikhane sanmıştım. Diğeri ise Demir Kilise yani Bulgar Kilisesi. Hep hayranlıkla seyretmişimdir.

Fener, Haliç içinde araştırdığım son iskeledir.

ARİF ATILGAN 2026 MAYIS

 https://atilganblog.blogspot.com/2026/05/fener-iskelesi-fener-balat-ile-eminonu.html

  https://arifatilgan.wixsite.com/arifatilgan/single-post/fener-i%CC%87skelesi%CC%87

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 İskeleler

BALAT İSKELESİ

Balat, Bizans döneminde Hıristiyanların yaşadığı bir bölgedir. Blahemra Sarayına yakın olduğu için Rumca ‘Saray’ anlamında Balat adıyla anılmıştır.

1453 yılında Bizans’ı zapteden Osmanlı, 1492 yılında İspanya’dan gönderilen Yahudilere kucak açmış ve onları Eminönü’ne yerleştirmiştir. Ancak 1597’de Yenicami inşaatına başlanınca Haliç kıyılarına göç etmeleri sağlanmış ve Balat en bilinen Yahudi yerleşimi olmuştur. Cumhuriyet döneminden sonra Müslümanların da yerleşmesiyle burada farklı kimliklerin yaşadığı renkli bir çevre oluşmuştur.

Balat mahallesi Ayvansaray ile Fener semtleri arasındadır. 2008 yılında yapılan bir düzenleme ile Katip Musluhiddin, Tevkii Cafer, Hızır Çavuş, Tahta Minare, Hatip Musluhittin Mahalleleri'nin birleştirilmesiyle oluşturulmuştur. Nüfusu 10996’dır.

Balat’taki cami, kilise, sinagog gibi tarihi yapıları saymayacağım. Sadece ilk Yahudi sinagogu olan 15. Yüzyıla ait Ahrida Sinagogunu not düşeyim..  Balatın tarihi eserleri semtle içiçe olan Fener, Ayvansaray, Cibali gibi semtlerinkilerle karışmışlardır.

Balat İskelesi

Yakın geçmişe bakarsak... 1950 ve 1960’larda Haliç kıyılarındaki sanayi tesislerinde çalışmaya gelen taşralılar Balat’ı da karma hale sokmuşlardır. Eski cumbalı evler artık yeni sahipleriyle değişik yaşamlara sahiplik yapmaktadır. O tarihlerde onlarca kahvehane ve meyhane vardır. ‘Bütün komşu semtlerin çarşısı Balat’taydı’ der Balatlılar. ‘Milli Sinema pasaj, Mehtap Sineması otopark, Çiçek Sineması han oldu’ diyerek mahzunlaşırlar. Halbuki yeniler de der ki ‘antikacılar, hediyelikçiler, kafeler, lokantalar var’.

Balat Sokakları

İskeleye gelince…

1850’lerden itibaren burada küçük tekneler vardır.

1900’lerin başından sonra vapur iskelesi olarak kabul edilir.

1967 yılında kapatılır.

1980 yılında onarılmış olarak açılır.

02.08.1985 tarihinde Taşınmaz Kültür ve Tabiat Varlıkları İstanbul Bölge Kurulunun 1578 sayılı genel kararı ile Korunması Gerekli Kültür Varlığı ve Sivil Mimari Örneği olarak tescil edilir.

2008 yılında restorasyon sırasında yanar.

Maalesef hangi yılda tamir edildiğiyle ilgili bir bilgi yok.

Günümüzde çalışıyor. Deniz derinliği 3.1m’dir.

Sağ Üstte Balat İskelesi. Sağ Altta Fener İskelesi

Kahvehaneler genellikle o semtin Spor Kulübüne de ev sahipliği yapar. Amatör kümedeki Haliç kulübü  burada bir kahvehanenin içindedir. Ben de o yıllarda Fatih’te bir kahvehanenin içindeki Fatih kulübünde furbol oynarken Haliç kulübüne karşı Vefa Stadı’nda oynamıştım. Yıllar geçince küçük detay anılar bile insanın içinden eriyip akıveriyor işte.

1970’lerde ÇBS Boya fabrikası sahiplerinin iş hayatına atıldıkları nalbur dükkanı vardı burada. Üç kardeş fabrika sahibi olduktan sonra o dükkanı aileden birileri çalıştırıyordu... Deniz kıyısında tekneler tamir edilirdi. Kalafat yerlerini anımsarım. Her ebattaki tekne kalafatlanırdı buralarda. Yani tahtaların aralıkları üstübüyle doldurulur ve ziftlenir… Bir de teknenin ahşap parçalarının ısıyla eğriltilmesini seyretmeyi çok severdim.

Balat’ı Balat kadar ünlü olan Agora Meyhanesi ile bitirmek istiyorum.

1880… Asteri Dulidis, gemi kaptanıdır. Gezmeye gittiği Balat’ta güzel bir Rum kızı ile tanışır. Mektuplaşırlar. Bir gün Asteri der ki ‘Benimle evlenir misin?’ Cevap çok gerçekçidir. ‘Kaptanın parası puldur. Karısı duldur.’

1890… Asteri Balat’taki Çıfıtçı Çarşısı’nda meyhane açarak kaptanlığına son verir. Adını da Meydan anlamında Agora koyar. Masa yerine şarap fıçıları kullanmıştır. Kayıtlarda bulamadım ama eminim ki o kızla da evlenmiştir.

1955… Oğul Stelyo Dulidis işletmektedir meyhaneyi. 6-7 Eylül olayları olur. Meyhane de zarar görmüştür. Stelyo bir bölümünü satar. Kalan bölümde tekrar meyhane açar.

1959… Onur Şenli isimli genç İzmir’de Tıp Fakültesi’nde okumaktadır. Aşık olduğu kız ona karşılık vermez. Üzülen genç İzmir’in Agora isimli semtindeki salaş meyhanelerde efkar dağıtır. Bir gece eve geldikten sonra aşık olduğu kıza mektup yazmaya karar verir. Yazının ortalarında anlar ki yazdığı mektup değil şiir olmuştur. Son noktayı koyduktan sonra adını ‘Gece, Şarap ve Aşk’ koyar. Şiiri Tıp Fakültesinin dergisine gönderir. Yayın için kabul edilir ama başlık değiştirilir. Agora Meyhanesi adıyla yayınlanır.

1960… Şiir çok beğenilir ve ünlü olur. Bestekar İsmet Nedim şarkı yapar. Çeşitli sanatçılar okur.

1965-1970 arası… Mimarlık tahsili yapıyorum. Üniversitede her dersin sınıfı ayrıdır. Amfi şeklindeki bir sınıfta arka sırada otururken sıranın üzerine çakıyla kazınarak yazılmış bir şiir görüyorum. Üzerinden de çini mürekkebiyle geçilmiş. Adı: Agora Meyhanesi. Okuldan birinin aşık olduğu kız için yazdığını düşündüm. O sınıfta dersimiz olduğunda hep şiirin yazılı olduğu sıraya oturmaya başlamıştım. Çok beğenmiştim…

Son sınıftayken Agora Meyhanesi filmleri ve şarkısı dikkatimi çekiyordu. Ama o şiirle ilgilerinin olduğu aklıma gelmiyordu. Çünkü şarkı sözü için şiir kısaltılmış hatta biraz değiştirilmişti.

1969… Şarkıyı Zeki Müren okur. Ünlü olur. Filmler yapılır. Herkes adı geçen Agora Meyhanesinin Balat’taki meyhane olduğunu sanır. Semt meyhanesi dolup taşmaya başlar. Sonuçta meyhane de şiir de şarkı da çok tanınır.

2001… Balat’taki meyhaneyi işleten Stelyonun oğlu Hristo işe son vererek Selanik’e taşınır.

Agora Meyhanesi Kapanmış

2013… Meyhanenin yeni sahibi mekanı yeniler. ‘Tarihi Agora Meyhanesi 1890’ tabelasıyla tekrar açılışı yapılır.

                                                

                                           Yeni Agora Meyhanesi

2026… Emekliyim artık. Şu sıralarda İstanbul’un iskelelerini ve çevrelerini araştırıp yazıyorum. Balat iskelesini araştırırken bu meyhanenin öyküsü ortaya çıkıyor. Daha da garibi öğrenciyken sıranın üzerine yazılmış şiirin ünlü Agora Meyhanesi şiiri olduğunu öğreniyorum.

Balat İskelesi derken Balat semti. Balat semti derken Agora Meyhanesi. Agora Meyhanesi derken de benim öğrenciliğim. Yaşam bitinceye kadar devam eder. Yeter ki devam eden ‘Yaşam’ yaşayalım.

ARİF ATILGAN 2026 MAYIS

 https://atilganblog.blogspot.com/2026/05/balat-iskelesi-balat-bizans-doneminde.html

https://arifatilgan.wixsite.com/arifatilgan/single-post/balat-i%CC%87skelesi%CC%87

 

 Öykü-Anı

 

KADIKÖY’DE İLGİNÇ BİR DÜKKAN

Yelda Hanım İnşaat Mühendisidir. Başarılı bir meslek geçmişi de vardır. Ancak yaşanan tesadüfler sonucu 1990 yılında çocuk giyim dükkanı sahibi olur. İşleri iyidir. O da işinden memnundur.

2001 yılında ülkede ekonomik kriz yaşanır. 2003’de borçlar birikir. Sıkıntı olmuştur ama kriz atlatılır.

Yeni bir başlangıç yapar. Bebek kıyafetlerine pullar işler, kumaş ile tırtıllar yapar. Değişik bebek-çocuk kıyafetleri ortaya çıkarır. Müşteriler beğenir. İyi satılır.

Ama bu sefer de AVM’ler açılır. Dışarıdaki giyimciler, kumaşçılar iş yapamazlar. Durum kötüdür.

Çözümler bitmez. Kıyafet süslerken artan kurdele, boncuk vs gibi malzemeler vardır. Üstelik çoktur da… Onları satmaya başlar.

2007 yılında iş tuhafiyeci dükkanına döner. Yine işler iyidir.  

Bugün işe başlayalı 36 yıl olmuş. İçerisi mal dolmuş. Dükkanın önü de dolmuş aslında. Arkadaşları ‘Yeter artık. Daha fazla doldurma. Oturacak değil duracak yer kalmıyor’ diyorlarmış.                              

                                                              Yelda Ersoylu    

Diyor ki Yelda Ersoylu ‘Tuhafiye işini kesinlikle hanımlar yapmalı. Müşterinin isteğini onlar anlar’. Ardından soracağım soruyu anlamış gibi  ‘Bu işi mühendislikten daha çok sevdim. Renkli ve stressiz. İnşaat mühendisliğinde müteahhitle idare arasında kalınırdı.’ Diyor ve devam ediyor ‘Müşteriler hep kadın. Gelenler 5 dakikada hayatını anlatır. Bazısı rafın en üstündekini ister, çıkar, alır, verirsin, beğenmez, gider. Bazısı kendi seçer, ölçer, keser, parasını verir, gider.’

Ve ekliyor. ‘Esnaflık rahat yaşatır ama zengin olunmaz’.

Dükkana iki genç kız giriyor. İsteklerini dinliyor ve ‘Arka tarafı gezin. Seçin.’ Diyor. Ya hırsızlık yaparlarsa diye bir şey düşünmüyor. Eminim o kızların da aklına gelmiyor böyle bir şey.  Belli ki olmuyor da zaten.

İşinden, hayatından memnun. Sadece inşaat mühendisliğine devam etse ‘Ne olurduyu’ merak ettiğini söylüyor.

‘Tuhafiye işi tuhaftır. Ben de tuhafım ki başarılı oldum.’ Diyerek işi şakaya vuruyor. Okuldayken bu iş aklının ucundan bile geçmiyormuş.

Dükkandaki anılardan iki örnek… İnşaat mühendisi bir kadın arkadaşı metro inşaatlarında çalışıyormuş. Ama yüncü dükkanı açmak istiyormuş. Yelda hanıma danışmış… Birgün bir kadın gelmiş. ‘İşten çıkarıldım. Birşeyler alıp birşeyler dikeceğim’ demiş ve alış veriş yapmış...

İçerde o kadar çok çeşit var ki… Yelda Hanıma soruyorum.

-Kaç kalem mal var? 

-Ücretlerini nasıl biliyorsunuz?

Samimi. ‘Tam olarak bildiğimi söyleyemem’ diyor.  Çok kararsız kalırsa toptancıdan 1 adet alıp fiatı öğreniyormuş.

                                                           İçeriden Görünüş

Dışarıdan Görünüş

Günümüzde işler durgunmuş. Ama diziciler varmış şimdi de. Arada bir  gelip yüklü alış veriş yapıp gidiyorlarmış.

Tuhafiye kelimesini araştırdım. ‘Tuhaf’ kelimesi Arapça’da ‘Hediye’ anlamındaki ‘Tuhfe’ kelimesinin çoğuluymuş. Yani ‘Hediyeler’ demekmiş. Tuhafiye de hediyelerin satıldığı dükkan oluyor. Bizde biraz değişmiş. Manifaturanın ufak-tefek çeşitleri diyebiliriz...  

Yelda Hanım basit anlatıyor. Ancak mütevazilik gösteriyor bence. Dükkancılık zor iştir. Dışarıdan anlayamazsınız. Örneğin, kapının açılıp kapanmasından içerisi ısınmaz. Üşürsünüz. Mal almak ayrı, satmak ayrı bir iştir. Hesap, kitap ve de dikkat ister. Vergi, stopaj, KDV, SSK, Bağ-Kur gibi resmi daire işlerini her ne kadar muhasebeci halletse de ilgilenmeniz gerekir. Yani esnaflık lay lay lom bir iş değildir. O bütün bunlarla uğraşmış ve başarılı olmuş.

Dükkan sahibi kadın. Müşteriler kadın. Konuklar da kadın. Belki de ilk erkek benim oraya gelen. Açık söyleyeyim. Bu işi erkekler yapamaz.

ARİF ATILGAN 2026 NİSAN

Not: Bakkal, tuhafiye, terzi, kundura tamircisi vs gibi kaybolmaya başlayan esnaflar korunmalıdır.  

  https://atilganblog.blogspot.com/2026/04/oyku-kadikoyde-ilginc-bir-dukkan-yelda.html

https://arifatilgan.wixsite.com/arifatilgan/single-post/kadik%C3%B6y-de-i%CC%87lgi%CC%87n%C3%A7-bi%CC%87r-d%C3%BCkkan

 

 

 İskeleler

 

AYVANSARAY İSKELESİ

Ayvansaray Haliç kıyısında, Fatih ilçesine bağlı bir mahalledir. Doğusunda Balat, batısında Eyüpsultan, kuzeyinde Haliç, güneyinde Edirnekapı bulunur. 0.62km2 alanı, 15200 nüfusu vardır. 2008 yılında yapılan bir düzenleme ile Kasım Gürani, Molla Aşkı, Avcıbey, Atik Mustafapaşa ve Balat Karabaş Mahalleleri'nin birleştirilmesiyle oluşturulmuştur.

Ayvansaray adına gelince… Semavi Eyice’ye göre Haliç surlarında açılan bir gedik kapı kabul edilmiş. Eyüp semtine giden bu kapıya Eyyûb Ensârî Kapısı denilmiş. Zamanla halk dilinde adı Ayvansaray Kapısı olmuş. Sonra da Ayvansaray… İki görüş daha vardır ama ben Bizans Sanat Tarihçisi Semavi Eyice’ye inanırım.  

Ayvansaray, Bizans döneminde Blakernai semtinin kurulu olduğu yerdedir. Burası çok sonraları İmparator Manuel Komnenos (1143-1180) zamanında yapılan surlar ile sur içi bölgesine alınmıştır.

Ayvansaray İskelesi

Meskektaşım Sinan Genim’in araştıma yazısından öğrendiğime göre…Doğu Roma İmparatoru 2. Theodosius (408-450) zamanında buradan karşı kıyıya geçen bir köprüden bahsediliyormuş. Ama somut olarak Unkapanı’nda (1836) ve Galata’da (1845) iki köprü inşa edilmiş. Üçüncü köprü ise Ayvansaray ile karşı kıyıdaki Piri Paşa arasında 1851 yılında yapılmaya başlanmış, 1852 yılında kullanılıma açılmış,  8 yıl çalışmış, 1860 yılında kaldırılmaya başlanmış ve 1861 yılında yok edilmiş.

  Tarihteki Ayvansaray Köprüsü

İstanbul’un fethinden sonra… Peygamberimizi görmüş kişiler olan sahabi kabirlerinin varlığından dolayı burası müslüman mahallesi olarak gelişmiş. Komşuları olan Balat ve Fener mahallelerinin biri Yahudi biri de Hıristiyan mahallesi olarak bilinir.

Surlar, Tekfur Sarayı, Kasturya Sinagok’u, Eğrikapı, İvaz Efendi Camii (1585), Anemas Zindanları, Panaya Blaherna Kilisesi ve kutsal emanetler, Ferruh Kethüda Cami (1562), Toklu Dede Haziresi hemen akla gelen Ayvansaray’daki tarihi eserlerdir.

Bizans Haritasında Ayvansaay

Ünlü Kaşıkçı Elması 17. Yüzyılda Eğrikapı civarında bir çöplükte bulunmuş. Bulan kişi değerini bilmezmiş. Bir kaşıkçıya üç tahta kaşık karşılığında satmış. Kaşıkçı da on akçeye bir kuyumcuya... Kuyumcu bir kese altın karşılığında Kuyumcubaşına satar.  Durumu öğrenen sadrazam ve sonra padişah 4. Mehmed taşı alır. 86 karatlık elmas devlet hazinesine kaydedilir.Günümüzde Topkapı Sarayı’nda sergilenmektedir. Başka bir rivayet te Napolyon’un annesinden alındığıyla ilgilidir.

Kaşıkçı Elması

1856 yılından beri Haliç içerisindeki çeşitli iskeleler arasında yolcu taşımacılığı yapılmaktadır. Ayvansaray İskelesi de bunlardan biridir. Nitekim  Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulunun 15.03.1980 tarih ve 11865 sayılı genel kararı ile korunması gerekli kültür varlığı olarak tescil edilmiştir.

İskele…

Yıllardır çalışmaktadır.

1967 yılında yolcu sayısının azlığı dolayısıyla kapatılmış.

1980 yıılında Koltuk Ambarı iskelesi olarak kullanılmış. Yani bir nevi depo olmuş.

Bir süre sonra onarılıp kullanıma açılmış.

1982 yılında yeniden kapatılmış.

1986 yılında tekrar açılmış.

1994 yılında Haliç’in dolması ve derinliğin azalması sebebiyle kapatılmış.

1998 yılının sonlarında yenilenerek tekrar açılır.

2006 yılında İBB tarafından komple yenilenir ve hizmete başlatılır.

Ayvansaray İskelesi’nin boyu 13.6m, eni 18m, minimum su derinliği 1.5m, maksimum su derinliği 5m’dir. İskeleye yanaşabilecek en büyük gemi tonajı 175.42 Grostondur.

2026 Yılında Ayvansaray Mahallesi ve İskelesi

2005-2010 arasında bir tarih… Mimarlar Odasında etkinlikteyiz. Tartışmalar sırasında bir konuda Oktay Ekinci’yle ters düşüyoruz. Toplantı sonrası katılımcılarla birlikte kalabalık bir gurup Ayvansaray’daki surlara gidiyoruz. Tekfur Sarayı’nı, ardından Anemas Zindanlarını geziyoruz. Yer altında herkes dağılmış. Bireysel geziyor olmuşuz. Bir ara Oktay’a rastladım. Dedim ki ‘Burada insan kaybolabilir.’  O da birşeyler söyledi. Sonra durdu. ‘Sen haklıydın aslında.’. Önce anlamadım. Sonra toplantıdaki tartışmamızdan bahsettiğini anladım. Gülüştük. Beraber dolaşmaya başladık.

2013 yılında kaybettiğimiz Oktay Ekinci gerçek bir aydındı. Sevgi ve saygıyla analım.

ARİF ATILGAN 2026 NİSAN  

https://atilganblog.blogspot.com/2026/04/iskeleler-ayvansaray-iskelesi.html

https://arifatilgan.wixsite.com/arifatilgan/single-post/ayvansaray-i%CC%87skelesi%CC%87

Köşe Yazısı

YALOVA’DA ULAŞIM

Yalova’nın en eskilerinden olduğum artık biliniyor sanırım. 1924 Mübadelesinde babam ve ailesi buraya gelmiş. Çocukluk yıllarım olan 1950’li yıllardan beri Yalova’yı bilirim.

1970’lerde köyden 5km mesafede olan merkeze yürüyerek, at-eşek ile veya öküz-at arabası ile gidilirdi. Yani toplu ulaşım aracı yoktu.

1988 yılında Minibüsçüler Derneği kurulmuş. Ticari plaka ihalesi yapılmış. Yani resmen Yalova halkının ulaşımı minibüslerle sağlanmaya başlamış.

1995 yılında Yalova il olmuş. Minibüs hatları düzenlenmiş.

2012 yılında pembe minibüs uygulaması başlamış.

Bu uygulamalar başladığında çok üzülmüştüm. Zira minibüs kesinlikle toplu ulaşım aracı değildir. Ulaşımdaki faydası belediyenin düzenli otobüs koymasını gerektirmeyecek kadar az yolcusu olan hatlarda onlardan yararlanılmasıdır. Yolcu sayısı arttığında minibüs devreden çıkar yerine otobüs konur. Yalovada’da birgün bu anlaşılacak ancak o zaman minibüs sahipleri olumsuz etikilenmesin diye doğru yola dönüş zor olacaktır.  O tarihlerde bu anlamda yazdığım yazılardan birinin LİNK’İ altadır.

 https://atilganblog.blogspot.com/2024/10/yazs-yalovada-sorunlar-internet.html

https://arifatilgan.wixsite.com/arifatilgan/single-post/yalova-da-sorunlar

Gördüğüm kadarıyla bugün sıkıntı yaşanmaktadır. Tam bilet 40TL, öğrenci 30TL olmuş. Yani bir vatandaş gidiş-geliş ayda 1800-2400TL harcayacaktır. İki çocuklu bir ailenin fertleri okula ve işe gitmek için kabaca ayda 10000TL yol parası ödemek durumundadırlar. Tek vasıtadan fazla vazıtaya binerse daha fazla…

Minibüslerde oturan ve ayakta 20-25 kişi taşınırken, otobüste oturan ve ayakta 100 kişi taşınabilmektedir. Yani 12 metre uzunluğundaki bir otobüs daha ucuz olabilecektir. Daha da önemlisi trafik daha rahatlayacaktır. Zira 1 otobüs en az 4 minibüs yerine yollarda yer kaplayacaktır.

Ancak konu sadece ‘minibüs mü otobüs mü’ tercihi değildir. Ulaşım en çabuk- en rahat insan ve eşya taşınması olarak görülür. Ama günümüzde şehir trafiğinin en aza inmesi ve dolayısıyla egzoz gazı ile çevre kirliliğinin azaltılması da söz konusudur.  O zaman elektrikle çalışan raylı sistem önem kazanmaktadır. Raylı sistemde tramvay boyu 33m olup bir vagonda oturan ve ayakta 300 kişi taşınabilmektedir.  

Yalova deniz kıyısında, az nüfuslu, kırı bol bir yerleşimdir. Bu sebepten kolay bir şehirdir. Merkez, denize paralel uzanmaktadır. İç kesimlerde köyler bulunur. Kıyıya paralel bir raylı sistem olsa ve yer yer içeri bölgelere otobüsler konsa ulaşım ucuz ve rahat bir şekilde çözülür. Nüfus arttıkça tramvay yolu çoğaltılarak çözüm üretilir. Yani haritayı masanın üzerine serip uygun sistem yaratılmalıdır.

Yalova Deniz Kıyısında Uzanmış Bir Şehirdir

Bu arada minibüsçü vatandaşlarımızı küstürmemek gerekir. Birkaç minibüs birleşip otobüs alabilirler veya kendilerine bir ödeme yapılarak sistemden çıkarılabilirler. Aksi takdirde İstanbul’daki gibi içinden çıkılmaz hal alabilirler.

Ayrı bir yazı konusudur ama küçük te olsa değineyim.

Minibüs ve taksilere sınırlı sayıda plaka veriliyor. Dolayısıyla kamu kurumu vasıtasıyla onlara rant yaratılmış oluyor. Halbuki serbest sistemde rekabet vardır. Rekabette hem hizmet hem de ücrette yarışma olabilecektir. Vatandaş seçme yapabilecektir. Günümüzdeki sistemde hizmet iyi de olsa kötü de olsa vatandaş razı olmaya mecburdur. Ücret te öyle. Ucuz-pahalı her durum kabul edilmek zorunluluğundadır.

Soruyorum…

Bakkal, manav, pastane, elektrikçi, beyaz eşyacı, mimarlık-mühendislik bürosu, muhasebeci vs. Bütün diğer işyerlerini istediğiniz yerde açabilirsiniz. Kimse size ‘Burada yeterli sayıda var. Başka yerde aç’ demez. Ama taksi-minibüs işi yapacaksanız sayı kısıtlı oluyor.

Son söz…

Yalova’da konular hafife alınıyor. Bugün için sorun olmayabilir. Ama şehir nüfus olarak ta fiziki olarak ta gelişiyor. Yakın gelecekte içinden çıkılmaz hal alır. O zamanki yöneticiler de kabahatı eskilere atıp ‘Ne yapalım?’ diyeceklerdir. Halbuki burası genç bir şehir. Siyasi partiler centilmenlik anlaşması yapmalı, Yalova’nın  ve Yalovalının yararına olan konuları siyasete alet etmememelidirler.

ARİF ATILGAN 2026 NİSAN

 https://atilganblog.blogspot.com/2026/04/kose-yazs-yalovada-ulasim-yalovann-en.html

https://arifatilgan.wixsite.com/arifatilgan/single-post/yalova-da-ula%C5%9Fim

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 İskeleler

EYÜPSULTAN İSKELESİ

Eyüpsultan İstanbul’un tarihi ilçelerinden biridir. 1936 yılında Fatih, Beyoğlu ve Sarıyer’den ayrılan parçaların birleştirilmesiyle oluşmuştur. Yüzölçümü 228 km2, nüfusu 417360, deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 71m olup 29 mahallesi bulunmaktadır. Marmara Denizi’ne Haliç’te kısa, Karadeniz’de ise Akpınar ve Çiftalan köyleri arasında uzun kıyısı bulunur. On belediyeye sınır komşusudur.

Doğu Roma İmparatoru 2. Theodosios (408–450)  zamanında buraya Kosmidion deniyormuş. Aziz Kosmas ve Aziz Damianos adlarına bir manastır varmış. Kosmi-dion onların adlarının birleşiminden meydana gelmiş. Osmanlı’nın Bizans’ı almasından sonra burada mezarı bulunan Ebu Eyyüb el-Ensari'den dolayı bölgeye Eyüp denmiş. Eyüp ismi 2017 yılında 7039 sayılı yasanın 36. Maddesi gereğince Eyüpsultan olarak değiştirilmiştir.

Eski Eyüp İskelesi

Ebu Eyyüb el-Ensari, Muhammed ile savaşlara katılmış, hicretten (göç) sonra onu Medine’deki evinde konuk etmiş kişidir. 90 yaşında Emevilerin İstanbul kuşatmasına katılan Ebu Eyüp el-Ensari burada vefat eder. Surların dışında bir yere gömülür. 1453 yılında Fatih Sultan Mehmed Bizans’ı fethe geldiğinde hocası Akşemseddin mezarın yerini keşfeder. Bu durum zafere ulaşacakları anlamında büyük bir moral olmuştur. Nitekim 1453 yılında fetih gerçekleşir ve 1458 yılında mezarın çevresine cami ile birlikte bir külliye inşa edilir. Külliyede türbe, cami, avlu çeşmeleri, sebil, medrese, hamam ve aşhane-imaret gibi dini-sosyal yapılar vardır. Cami ve külliye günümüze gelinceye kadar çeşitli yenilenmeler geçirmiş. Orijinal halinde değildir. Ayrıca bölgede çok sayıda tarihi eser vardır. Ama maalesef bir o kadar da yok olmuşlar vardır.

Eyüpsultan Camii

Fetih sonrası bölgeye Bursa tarafından insanlar getirilip yerleştirilmiş. Geçmişte bugünün muhallebicileri anlamında kaymakçı ve yoğurtçu dükkanları bulunurmuş... Bir de Karcılar varmış. Bunlar kışın karları toplayıp tepelerdeki kuyulara doldurur, yazın ise onları aşağı kotlardaki insanlara satarlarmış… Ayrıca çömlekçiler de bilinir... Ancak uzun süredir oyuncakçılar buranın en bilinen esnafı olmuşlar. Sünet çocukları çoğunlukla Eyüpsultan’ı ziyaret ettikleri için onlara oyuncak satan dükkanlar oluşmuştur.

İskele...

19. Yüzyılda Haliç’teki iskelelerin arasında yolcu taşındığını biliyoruz. Eskiden Haliç’in en dibindeki iskele Kağıthane imiş. Orası kapanınca Eyüp olmuş.

1989 yılında eski ahşap İskele, Haliç Yeşil Alan Düzenleme Projesi uygulaması sırasında yıkılır. Ardından tek katlı ahşap kaplamalı olarak yenilenir.

1991 yılında deniz dibinin dolması ve derinliğin azalması sebebiyle kullanıma kapatılır.

2 kasım 1998 tarihinde iskele önündeki dip çamurlar temizlenip derinlik 3.9 metreye çıkarılır ve kullanıma açılır.

Bu arada Eyüpsultan-Sütlüce arasında tarihteki kayık seferleri de tekrar başlatılmıştır. Tek farkla. Şimdiki tekneler kürek çekerek değil motorla çalışmaktadırlar.

 Yeni Eyüpsultan İskelesi. Önde Gezi Teknesi.

Tarihte orduya fes üreten Feshane 2. Mahmud döneminde 1833 yılında kurulmuş. Burada 2018 yılında başlayan yenilenme 2023 yılında sona ermiştir. Günümüzde Artistanbul Feshane Kültür Sanat Merkezi olarak çalışmaktadır… Pierre Loti tepesinden de bahsedelim. Fransız yazar Pierre Loti 1876 yılında İstanbul’a yerleşir. Sık sık bu tepeye gelerek zaman geçirir, yazılarını yazar. Bu sebepten tepe onun adıyla anılır… Semtin takımı Eyüpspor isimli kulüp 1919 yılında kurulmuştur. Bugün Süper Ligde mücadele vermektedir.

Feshane Kültür Sanat Merkezi

1980’lerde Kadıköy’deki işyerimin komşusu mobilya döşeme atölyesiydi. Sahibi Eyüplüydü. Çok içki içerdi. Ancak semtinde içki içilmediğini anlatırdı. Burada mezarı olan Eyüp Sultan, peygamberimizin yakını oduğu için semtte alkollü içecek satılmaz ve alkollü içki içilen işyeri bulunmazmış. Öğrendiğime göre günümüzde (2026) bu yasak yokmuş.

!990’ların sonlarında Maden Mühendisi olan komşumu kaybetmiştik. İkimiz de 68 kuşağıydık. Çok keyifli sohbetlerimiz olurdu. Cenazesi Eyüpsultan Camii’nden kalkmış ve biraz yukarıdaki Eyüp mezarlığına defnedilmişti. Aşağı kottaki Cami ile tepedeki Pierre Loti kahvehanesi arasında meyilli bir alandı mezarlık. 

2005 yılı… Mimarlar Odası’nda Afet Komitesi başkanıydım. Bir Pazar günü kiraladığımız otobüs ile mimarlık öğrencilerine İstanbul’daki depreme karşı sorunlu bölgeleri gezdiriyordum. Trakya tarafını gördükten sonra Eyüp üzerinden Alibeyköy’e gidiyorduk. 2004 yılında orada da sel afeti olmuştu. Otobüsteki gençler yorulmuştu. Pierre Loti’ye çıkıp bir çay molası vermeyi düşündüm. Tepeye çıktık. Oradan Haliç’i seyredip birşeyler içmek hepsine iyi gelmişti. Teşekkür ediyorlardı. Bu arada çok şaşırdığım bir şey öğrendim. Benim dışımda hiç biri burayı bilmiyormuş. Günümüzde tepeye teleferik ile çıkılıyormuş. Çok sevindim. Zira yürüyerek çıkmak oldukça yorucudur. Arabayla çıkıldığında ise yeteri kadar park yeri yoktur.

Pierre Loti Kahvehanesi

Yıllar sonra bir ramazan ayında mahallemizdeki dernekle Feshane etkinliklerine gitmiştik. Çok kalabalıktı. Kalabalık sevmem. Bu sebeple de keyifli bir anı olmamıştır o gece.

Haliç civarındaki gezmelerim 1970’lerde yoğun olmuştur. Daha önce yazdığım gibi işim dolayısıyla buralara sık giderdim. O yllarda bölgede fabrika ve gecekondular dikkat çekerdi. Yani gezilip görülecek yerler gözönünde değildi. İnsanı çekmiyordu. 2000’lerde sanayi tesislerinin İstanbul dışına taşınmaları bu tip geçmiş değeri olan yerleri ortaya çıkarmıştı. Bunların içinde sanayinin de anı değeri olan parçaları olabiliyordu. Örneğin Eyüp’ten Alibeyköy’e giderken yeşilliğin içinde eski tip bir fabrika bacası görülür. Buranın ne fabrikası olduğunu bir türlü anımsayamıyorum. Ama o baca çok hoşuma gider. Eski karikatürlerde fabrikalar uzun bacalarıyla belli edilirdi.

Eski Bir Fabrika Bacası

Fetihten beri Suriçi bölgesinin dışında kalmış üç yerleşim herzaman önemli ve kalabalık olmuştur. Galata, Üsküdar, Eyüpsultan. İlk ikisinin cevabı önceki yazılarımda var. Üçüncünün ise bu yazıda…  

Eyüpsultan semtini anlatmak için çok uzun bir yazı yazmak gerekirdi. Örneğin burada var olan ve var olmayan tarihi eserleri yazsam inanın sayfalar yetmezdi. Ben bu yazı dizim bittikten sonra tüm iskele çevrelerini gezeceğim. ‘Eyüpultan’ı özel olarak gezeceğim’ diyeceğim de diğer semtler alınganlık gösterir diye çekiniyorum. Aslında haklılar. Diyorum ya… İstanbul’a aşığım ben. Hatta tüm ülkeme… Her santimetre karesi ayrı değerdedir güzel ülkemin.

ARİF ATILGAN 2026 NİSAN

 http://atilganblog.blogspot.com/2026/03/eyupsultan-iskelesi-eyupsultan.html

https://arifatilgan.wixsite.com/arifatilgan/single-post/ey%C3%BCpsultan-i%CC%87skelesi%CC%87