İskeleler

KARTAL İSKELESİ

Kartal ilçesinin batısında Maltepe, kuzeyinde Sancaktepe, kuzeydoğusunda Sultanbeyli, doğusunda Pendik bulunmaktadır. Nüfusu 2025’deki sayıma göre 475630 kişi olup yüzölçümü 48000m2’dir. İstanbul’un en yüksek yeri olan Aydos Tepesi ile balkonu denilen Yakacık Tepesi Kartal’dadır. Aydos Uludağ’dan sonra çevredeki en yüksek tepedir. Yakacık’daki Ayazma ise en serin noktadır. Ayazma alttaki LİNK’tedir: 

https://atilganblog.blogspot.com/2018/08/yakacik-ayazma-ayazma-cay-bahcesi-ve.html

Kartal İskelesi’nin Son Zamanları. (1980’ler)

6.Yüzyılda Kartalimen isimli bir balıkçı köyüymüş. Diğer yandan Aydos kelimesi Rumcada Kartal anlamına gelirmiş. Sonunda çevrenin adı Kartal olmuş.

Çevrede bulunan kalıntılar 6. Yüzyıl başlarındaki Bizans’a kadar dayanmaktadır. 1080 yılında Selçuklu Sultanı Süleyman Şah Pendik, Kartal ve Maltepeyi ele geçirir. Bizans İmparatoru ile 1081 yılında yapılan Dragos Anlaşmasına göre Süleyman Şah Dragos Çayını sınır kabül edeceğini taahüt etmiştir. Kartal 1400 yılında Osmanlı topraklarına katılmış. 1888 yılında İstanbul Şehremaneti sınırları içine alınmış. 1987 yılına kadar İstanbul’un büyük bir ilçesi olan Kartal bu tarihten sonra komşu ilçelere alan vermiş 2009 yılında bugünkü sınırlarını oluşturmuştur.

1929 yılında Yunus Çimento Fabrikası faaliyete başlamıştır.

Yunus Çimento Fabrikası’nın Hammade Çukuru ve Deniz Kıyısında Fabrika

1947 yılında ilçe Sanayi Bölgesi olarak ilan edilmiş. Balıkçılık ve tarım ile geçinen ilçe o tarihten sonra değişmeye başlamıştır.

2000’li yıllarda sanayi tesislerinin Kartal’dan çıkarılmasına karar verilmiş.

2013 yılında İstanbul’un Anadolu Yakası Adalet Sarayı, 2019 yılında Kartal Dr. Lütfü Kırdar Şehir Hastanesi hizmete girmiştir.

Kartal’da çok miktarda sosyal, kültürel tesis bulunmaktadır. 

İskeleye gelirsek…

1857 yılında Kartal’da ilk vapur iskelesi açılır,

1872 yılında Haydarpaşa-Pendik demiryolunun açılması ile iskele çevresi hareketlenir,

1950-1970… Kartal-Yalova arasında Mudanya ve Çardak isimli arabalı vapurlar çalışır,   

1980’ler… . Sahil doldurulmaya başlanmıştır. Arabalı vapur kaldırılır,

1990’ların sonları… Doldurulan sahilde İdo İskelesi hizmete başlar.

2005 yılında Mimarlar Odası olarak İstanbul’da UİA (Uluslararası Mimarlar Birliği) toplantısını organize etmiştik. O yıllarda yöneticiydim. Kongrenin teması benim şiddetle karşı çıktığım ‘Kentler:Mimarlıkların Pazaryeri’ idi. Kongre Vadisi olarak Lütfü Kırdar Kongre Merkezi, Taşkışla, Taksim, Galatasaray arasındaki alan ilan edilmişti. Buranın düzenlenmesi için proje yarışması yaptık. Yarışmayı kazanan proje alana 60 adet kule vinç yerleştiriyordu. Tabii buna da çok karşı durmuştum. Neyse. O günlere dönmeyelim… Şişman Kediler olarak anılan dünyanın önemli mimarlarını davet etmiştik. Irak asıllı kadın mimar Zaha Hadid te konuklar arasındaydı. Onun konferansında salon tıklım tıklım doluydu. Kürsüye çıktığında genç kadın meslekdaşlarımız pop sanatçılarına yapılan gibi çığlıklar atıyordu… Ünlü mimar 2006 yılında İBB’nin  Kartal için yaptığı proje yarışmasını  kazanır. Biz Mimarlar Odası olarak bu projeye karşı çıkarız. Çünkü Kartal MİA (Merkezi İş Alanı) olarak düşünülüyor, nüfus artışı vs getiriliyordu. Amorf mimari tarz diyebileceğimiz bir proje yapılmıştı… Belediyenin uygulamasında yatay mimariler düşey hale getirilmiş, nüfus artışı aynı tutulmuştu. Sonuçta geniş fabrika arsalarına fazla m2’li imar hakkı verilmişti. Fikrimi söyleyecek olursam… Madem ki yoğunluk getiren bir proje uygulanacaktı, keşke Zaha Hadid’in projesi uygulansaydı. Hiç değilse dünyanın en marka mimarlarından birinin projesiyle oluşan Kartal olurdu.

Zaha Hadid’in Kartal Projesi

1950-1980 arası Kartal-Yalova arabalı vapurlarına binerdim. Önceleri şimdikiler gibi büyük değillerdi. Yukarıdaki kapalı salon 1.Mevki, aşağıda arabaların ortasındaki uzunca set üstü 2. Mevkiydi. O yıllarda kapalı mekanlarda sigara içmek serbestti. Bu sebepten salon havasız oluyordu. Hava iyiyse 2.Mevki bilet alır dışarıda zaman geçirirdim. Bir keresinde denizin ortasına gelmişken günlük güneşlik olan hava bir bozdu. Yağmur fırtına. Aşağıda 2.Mevkide oturanların hali berbat. Kaptan yukarıdan seslenmişti ‘Yukarıya gelin’ diye. Günümüzde mevki filan yok. Daha da güzeli vapurda sigara içmek yasak.

 Eski İskele ile Sahildeki Yeni İskele

O yılların ünlü köşe yazarı Refi Cevad Ulunay (1890-1968) Yunus’taki çiftliğinde yaşıyordu. Sabah çiftlikten istasyona Menekşe isimli eşeğiyle gelir, eşeğini kahyaya bırakıp trenle Haydarpaşa’ya gider, vapurla Karaköy’e geçer, oradan da dolmuşla Cağaloğlu’na Milliyet Gazetesi’ne işe giderdi. Akşam da aynı yoldan eve dönerdi. Üstad hayvanları çok severdi. Gündüz birine kızıp ‘Eşek. Kaz Kafalı.’ filan derse eğer,  mutlaka akşam çiftliğe döndüğünde o hayvanları öpüp özür dilermiş. Yaşım küçüktü ama onunla birlikte Peyami Safa, Burhan Felek gibi yazarları okumayı severdim.

1970’lerden beri Yakacık’ta Ayazma Çay Bahçesine giderim. Kartal’a yerleştirilen sanayi tesisleri deniz manzarasının güzel duygusunu yok ediyordu. Şimdi de yüksek binalar…

1970’ler… Yunus Çimento Fabrikası çalışıyor. E-5 Kartal kavşağına gelmeden yolun alt tarafındaki büyük çukurdan kalker (kireç taşı) çıkarılıyor, kazanlara yüklenip teleferik hattıyla deniz kıyısındaki fabrikaya aktarılıyordu... 

Kalker Çukuru ve Fabrika

Kalker taşları toz haline getirilip basit eklemelerle ısıtılarak karıştırılıyor, 50kg’lık torbalarla satışa sunuluyordu. O toz inşaatlarda çakıl-kum ve su ile karıştırıldığında kristalleşerek sertleşiyor. Yani beton oluyor... Fabrikanın biraz ilerisinde kamu kurumlarının lojmanları vardı. Hem onların hem de çevredeki evlerin çatıları çimento fabrikasının tozuyla bembeyaz olmuştu. Daha ileride demiryolunun üst tarafında futbol sahası bulunuyordu. Yemyeşil doğal çayırdı. Kadıköy’den bir takımla orada oranın takımıyla maç yapmıştım.

Fabrika 1990’ların başında kapatılır, 2010’ların başında yıkılır. Keşke Çimento fabrikasından kalan dev silolar muhafaza edilseydi. Önemli bir endüstriyel miras olurdu.

Yunus Çimento Fabrikası

1970’lerde arkadaşım Kimya Mühendisi Engin Dinçol bu fabrikada çalışıyordu. Çok sorumluluğu vardı. Özellikle döner fırının sönmemesi gerekiyor. Acil durumlarda gece bile fabrikaya çağırılıyordu. Bir süre sonra ayrılmıştı. Erken kaybettiğim arkadaşlarımdandır. Rahmet dileyelim Engin’e. 

Özetlersek… 2006 öncesi Kartal’da az katlı işçi evleri vardı. Sempatikti. 2006 sonrası gökdelenler yapıldı. İnsani ölçülerin üzerine çıkıldı. Düşünmeden edemiyorum. Zaha Hadid’in kazandığı proje yarışmasının amacı yüksek binalarla nüfus arttırmak mıydı?

Hep derim. İskeleler sadece iskele değildir. 

ARİF ATILGAN 2026 AĞUSTOS

 https://atilganblog.blogspot.com/2026/08/iskeleler-kartal-iskelesi-kartal.html

https://arifatilgan.wixsite.com/arifatilgan/single-post/kartal-i%CC%87skelesi%CC%87

 

 

 

 Köşe Yazısı

GEYİKLİ-DALYAN-BOZCAADA GEZİSİ

Yalova’dan yola çıktık. Tali yolları severiz eşimle. Geziyi yollardan başlatmış oluruz böylelikle çünkü. Gemlik’i geçince sağa Mudanya yoluna saptık. Çok virajlı bir yol. Kıyı kıyı Trilye’ye geldik ve ilk molamızı verdik. Olumsuz anlamda değişim gördüm. Yolluklarla karnımızı doyurduk. Kahve sonrası tekrar yola koyulduk. Ana yoldan değil tabii yine. Sağda itfaiyenin önünden devam ederek Karacabey’e kadar gittik. Hep zeytinliklerin içinden. Karacabey’den sonra Bandırma, Biga, Çan, Bayramiç, Ezine ve Geyikli-Dalyan. Kaldığımız otel Sunset. Tek tek müstakil evcikler. Değişik. 1 hafta çevreyi gezdik. Çevrenin içinde Bozcaada da var.

Sunset

Bozcaada çok kalabalık. Bağlar azalıyor. Tabiiki Ayazma Plajından denize  girdim. Ama oradaki buz gibi akan ve şampuan gibi saçları uçuşturacak kadar temizleyen duş paralı olmuş. O su kuyudan çıkar bildiğim kadarıyla. Oranın insanları belediyenin saat koyduğunu, mecburen paralı yaptıklarını söylediler. Merkeze döndük.

Ayazma Plajı

Bilinen şeyleri anlatmak istemiyorum. Herkes gitmiştir bu güzel adaya. Biz ilk olarak 2000’lerin başında gitmiştik. Ada boştu. Vapurdan çıkıp meydandaki erkek kahvesinde nefeslenmiştik. Bu arada  kalacak yer soruşturalım diye düşünürken oturanlardan biri ‘Yer lazım mı?’ diye sordu. İki sokak yukarıda pansiyonları varmış. Gittik. Eşi karşıladı. Bir odaya geçtik.

Eski Yılların Erkek Kahvehanesi Günümüzde Kafe

2000’li yıllarda karşımızda Talay Şarap fabrikasının arka kapısının girintisi vardı. Sabah üzerlerindeki çiyle getirilen üzümler santrifüj makinasına alınıp sapları ayrılarak içeri sokuluyordu. Fabrikanın içini de gezmiştim. 1  bekçi vardı sadece. Üzümler eziliyor, suyu süzülüp beton tanklara dolduruluyordu. Burada şeker kendi kendine alkole dönüşüyormuş. O arada fokurdadığını duyuyorsunuz. Arada bir tanklardan birbirine devrediliyor. Zamanını kaçırırsanız sirke oluyor.  Neyse… Detaylara girmeme gerek yok. Şarap imalatı yapmayacağız. Ada boştu. Ağustos sonu veya eylül başıydı. Bağ bozumu zamanı yani. Turizm bugünkü gibi değildi o zamanlarda. Öyle sokaklara yayılan restoranlar filan yoktu. Hatta esnaf bile yoktu. Bir bakkal ve bir de kasap vardı. Biz mangal da götürmüştük. Her akşam sardalya balığı pişirecektik. O balığı hiç bulamadık. Kasaptan et-kıyma alarak idare etmiştik. Bir tane de  fırını vardı adanın. Çiçek Fırın. Bizim pansiyondan  askeriye tarafına yürüdüğünüzde soldaki sokaklardan birindeydi. Oradan caddeye iniliyordu. Hani derler ya… Has fırın. Nefis ekmekleri vardı. Bir de şam kurabiyesi. Annelerimizin bize, eşlerimizin çocuklarımıza yaptığı ev kurabiyesi. Kurabiye dediğime bakıp ta küçük şeyler gibi anlamayın erkek hemcinslerim. Avuç büyüklüğündedir. Bilmeyen değil yapmayan kadın yoktur bence. Şam kurabiyeleriyle aşağıdaki büyük çay bahçesinde kahvaltı yapmayı çok sevmiştik. İşte bu bizde gelenek oldu. Her gidişimizde yapar olduk.

2026… Yine oraya uğradık. Fırınmız turistik olmuş. Çeşitleri çoğalmış. Önlerindeki küçük balkona masalar koymuşlar. Özel bir mekan olunca turlar geliyor ve nöbetleşe kullanıyorlar o küçük balkonu. Biz 4-5 çeşitten aldık. Tabii şam kurabiyesiz olmaz. Çay bahçemize indik. Birbirine yakışan iki şey. Çay ve kurabiyeler… Karnımızı doyurduk. Büyük bir keyifle geleneğimizi gerçekleştirdik.

Çiçek Fırın

Çay bahçesinde bir heykel vardır. Çoğu kişi kim olduğunu bilmez. O Halil Kaptan’dır. Lütfen bu LİNK’i de tıklayıp okuyun.  

http://atilganblog.blogspot.com/2023/09/

Halil Kaptan’ın Heykeli ve Biz

Eskiden Adaya Odunluk İselesi’nden gidilirmiş. Halil kaptanın mavnasıyla. 1986 yılndan sonra vapur çalışınca Geyikli İskelesi yapılmış. Dolayısıyla orası önemli bir merkez olmuş. Halbuki buranın esas yerleşimi Bergaz (Gökçebayır) Köyüdür. Geyikli minik bir köy, Dalyan ise daha da minik bir balıkçı köyü imiş.

2000’lerde Dalyan Köyünde iki villa yapmıştım. 80 evli bir siteydi. O yıllarda Odunluk İskelesi delik deşik harap bir haldeydi. Balıkçıların gemileri yanaşırdı. Hatta bir adetleri vardı o yıllarda… Tuttukları balıkları kasalara doldurup soğutuculu araçlarla naklederlerdi. Bu arada yere dökülen balıkları poşetlere koyup o sırada orada bulunan halktan kişilere dağıtırlardı. Bir keresinde kayınbiraderle oradayım. Biz bu adeti bilmiyoruz. Adamlar bize balık verince şaşırdık. Konuyu anlattıklarında almıştık.

Odunluk İskelesi

Günümüzde iskele tamir görmüş. Ama ana yola kadar yeme-içmeciler dolmuş. İskelenin ucunda yine balıkçı gemileri var. Değişmeyen şeyler hoşuma gider. Uçta birkaç kişi de oltayla balık tutmaya çalışıyordu. Orada uzun misinayla ucu demirsiz yani dibe batmayan oltayla zargana veya kırlangıç tutulur aslında. Bunları düşündüm ama adamlara bilgiçlik yapmak istemedim. Bu arada balıkçı gemisinden biri bana koca bir poşet dolusu balık vermez mi? Belli ki yerlere dökülmüş. Balıkçıların da yiyecek zamanları yok. Eşimle beni vermeye değer bulmuşlar. Teşekkür ettim. Otelde kaldığımı söyledim. Bir genç ‘Ağbi bana versene’ dedi ve aldı. Gitti. Balıkçılara sordum. ‘Burada böyle bir adet vardı. Bilir misiniz?’ diye. ‘Evet’ filan dediler ama hallerinden bilmediklerini anladım. Onlara eskiden balıkçı gemilerinin Yunan adaları tarafına gittiklerini, en az 2 hafta sonra döndüklerini, iskelede eşlerin-çocukların-ana-babaların kendilerini yolcu ettklerini anlatmadım. Ama içimden  çok teşekkür ettim. Bana o günleri anımsattıkları için.

Ezine’ye de gittim tabii ki. Tetik Köftenin köftesini yemezsem aklımda kalır çünkü. Uzun süredir babasının kopyası olan oğlu işletiyor. Her defasında bizi tanıması hoşuma gidiyor...Sonra da belediyenin yanındaki dodurmacı.. Ezine hayvancılığıyla öne çıkar. Bu sebepten süt ürünleri nefistir. Parkını, caddelerini beğendim. Çalışılmış. Sadece kapalı pazaryerini tutmadım.

Buna karşın çok sevdiğim Geyikli yerleşiminde bir salaşlık gördüm. Aman…

Dönüşümüz aynı güzegahtan oldu. Yalova’da ana yoldan çıkıp eve doğru doğrulduğumda eşim ‘Bravo sana. İyi yolculuk oldu.’ Dedi. Gençler bilmez. Bu kadar yıldan sonra eşlerden iltifat almak çok değerlidir. Nitekim biraz sonra ‘Yine de bundan sonra otobüsle gezelim’ deyiverdi.   

Pandemi sonrası ürkerek te olsa gezmelerimize dönmeye çalışıyoruz. Ama normalleşemedik. Tur şirketlerimiz daha bir alem. Kimi battı, kimi devretti, kimi tur yapmak yerine bilet satıyor. Yani ortam bizden farklı değil.  Olsun. Yeter ki ‘Hayat devam ediyor’ diyebilelim.

ARİF ATILGAN 2026 AĞUSTOS

https://atilganblog.blogspot.com/2026/08/yazs-geyikli-dalyan-bozcaada-gezisi.html

https://arifatilgan.wixsite.com/arifatilgan/single-post/geyi%CC%87kli%CC%87-dalyan-bozcaada-gezi%CC%87si%CC%87

 

 Köşe Yazısı

BELEDİYELER

Daha önce muhtarlık ile ilgili yazmıştım. https://arifatilgan.wixsite.com/arifatilgan/single-post/muhtarlik

Bu yazıdan sonra mahallemdeki muhtarlığa bırakılan trafik cezaları 2 yıl bana bildirilmediği için faiziyle dünya kadar para ödedim. Telefona çıkmayan Muhtara gittiğimde telefonun sesinin kısıldığını ve kendisinin orada hiç bulunmadığını gördüm. Muhtarlıkta ücretini belediyenin ödediği kişi bulunuyordu. Yazı tıklayıp okunursa ne kadar haklı olduğum anlaşılacaktır.

Gelelim belediyelere…

Başka başka Belediye bölgelerinden gözüme ilişen yanlış uygulamaları yazacağım.  Belediye isimlerini vermeyeceğim. Amacım sorunları ortaya koymak. Varsa çözüm önermek. Yoksa...

Altta her üç nokta arasında bir konu bulunmaktadır.

Tescilli tarihi eser bir sinema restore edilmeden başka amaçla kullanılıyor. Hem de belediye tarafından.… Tarihi bölgeler ticarileştiriliyor… Apartmanda rastgele cepheye klima asılıyor. Şikayet edince belediye yetkilisi ‘mahkemeye gidin’ diyor. Deniz kıyısı bir binada alt kata açılan dondurmacı öyle bir tabela kullanıyor ki üst katta oturan değil denizi, sokağı bile göremiyor… Balkonlar kapatılıyor… Çatılar kapatılıp daire içine katılıyor… Bahçe katındakiler bahçeyi konut içine alıyor… Çöp konteynırının yanına bırakılan eşyalar alınmıyor. ‘Görevimiz değil’ deniyor… Üst katlarda oturanlar pencere denizliğine saksı koyuyor. ‘Rüzgarda aşağıda yürüyen birinin başına düşer’ diye belediyeye gittiğinizde ‘Mahkemeye gidin’ deniyor… Parklardaki yeşil alanlar betonlanıp Etkinlik Alanı yapılıyor. Daha sonra kapalı hale de sokulacaklar  belliki… Bitişik nizam yerlerde komşudan gelen su veya kanal sızıntısına belediye karışmıyor. ‘Mahkemeye gidin’ diyor… Şehrin en güzel yerindeki ev, içinde dansöz oynatılan bir mekan-restoran-kafe haline getiriliyor. Üstelik bina tanınmayacak şekilde değişime tabi tutularak. Tescilli tarihi eser yapılması gerekirken… Aslnda etrafına birkaç masa-sandalye konması gereken deniz kıyısı büfeler onlarca masalı çay bahçesi yapılıyor…  Tescili tarihi eser cami yıkılıp yerine yenisi yapılıyor. Eskisinin fotoğrafı  bile bulunamıyor, yeni yapılanı tarihi eser sanıyor insanlar… Ülkenin en bilindik çevrecisinin heykelinin yanına GSM anten direği dikiliyor…

Fransız Balkonun Camı Sökülüp Klima Takılmış.  Esas Balkonun İçinde Tesisatıyla Yer Ayrılmış Halbuki.

Tekrar ediyorum. Yazdıklarım çeşitli illerdeki çeşitli belediyelerde gördüğüm yanlış uygulamalardır. Bunları kolaylıkla  çoğaltabilirim. Okurlar da eklemeler  yapabilir. Konuyu irdeleyelim istiyorum.

Öncelikle Belediyenin esas görevleri nelerdir? Yol-Ulaşım, Su-Kanal, Temizlik-Çöp, İmar–İnşaat, İtfaiye, Cenaze İşleridir. Bu görevler  yerine getirildikten sonra diğerleriyle uğraşılmalıdır. Lütfen dikkat edin. Sıraladığım görevler orada yaşayan insanların önce hayatiyeti sonra konforu ile ilgilidir.

Eskiden tüm bu görevleri belediyeler yerine getirirdi. Günümüzde mahkemeye gitmenizi söylüyorlar. Avukat Parası, Mahkeme Parası ve 1-2 yıl zaman… Bunu göze alamayan insanlar apartmandaki sorunluyla uğraşmaktan ya vazgeçiyor ya da kavga ediyor. Her iki durumun da sonuçları kötü…

Günümüzdeki belediyeler bu konularla niye ilgilenmiyorlar? Çünkü insanlarla kötü olmak istemiyorlar. Oy meselesi sanırım… Onun yerine gezi, kurs, konser, yardım, etkinlik vs gibi sosyal faaliyetlerle ilgileniyorlar. Ama bunlarda da bazen devamlılık olamıyor. Örneğin muhtaçların evine hergün yemek götürülürken bu hizmet aniden kesilebiliyor…

İlgilenmedikleri konular içinde binaların depreme karşı güvenli olması ve bu durumun muhafazası da var…  Ayrıca işleyeceğim...

Yazının başında Muhtarlar ile ilgili yazımın linkini koydum. O yazının sonunda  muhtarlığın gereksizliği ortaya çıkıyor. Bu yazıda yazdıklarım ise esas işlerini yapmaktan kaçınan belediyelerin de gereksizliği maalesef.

Kurumlar insanların yaşamına dokunmalıdır. Dokunmadıkça unutulurlar. Unutuldukça ‘olmasa da olur’ düşüncesini oluştururlar. Sonunda yok olurlar. 

Dikkat!...

ARİF ATILGAN 2026 TEMMUZ

 https://atilganblog.blogspot.com/2026/07/yazs-belediyeler-daha-once-muhtarlk-ile.html

https://arifatilgan.wixsite.com/arifatilgan/single-post/beledi-yeler

 

 İskeler

MALTEPE İSKELESİ

Maltepe, 53 km2 alanı olan 525044 nüfuslu, 18 mahalleli  bir İstanbul ilçesidir. Define bulunan tepelerinden dolayı bu isim verilmiş.

Eski Maltepe İskelesi

Bölge, zaman zaman Küçükyalı’daki Bizans’ın yazlık sarayı Bryas adıyla anılmış. 1329 yılında 3. Andronikos ile Orhangazi’nin meydan savaşı yaptığı Pelakanon’un, Cevizliden Eskihisar’a kadar uzanan alanın adı olduğu düşünülür. Başıbüyük Köyü Maltepe’den daha eski bir yerleşimdir.

Feyzullah Efendi 1728-1729 yıllarında Maltepe sahiline Kayışdağı’ndan künklerle su getirmiş ve adının verildiği çeşmeyi yaptırmıştır. Ayrıca adını taşıyan cami ve hamam da ona aittir. Kendisi  1750’li yıllarda Rumeli Kazaskerliği ve iki defa Şeyhülislamlık yapmıştır.  Maltepe’nin, Feyzullah Efendinin çiftliği olarak kurulduğu belli olmaktadır. 

Feyzullah Efendi Çeşmesi (Önde) ve Camii.

1872 yılında demir yolu gelmiş, istasyon çevresinde yerleşim oluşmuş, 1900 öncesi Maltepe’ye denizden de ulaşım sağlanmıştır. Bu suretle tarım ürünleri Adalara sevkedilmiş, oralarda satışa sunulabilmiştir.

1901 yılından itibaren Süreyya İlmen’in izleri görülür. Süreyya Bey Başıbüyük’te askeriyeye inşa ettirdiği okulun ve caminin projelerini Mimar Alexandre Vallaury’ye hazırlatır.

Süreyya İlmen’in Yaptırdığı Cami

1908’de Maltepe’yi içine alan Kartal, İstanbul iline bağlı ilçe olur. 1919 tarihli bir plandan anlaşıldığına göre, bu tarihlerde İstasyonla Dragos Tepesi arasında Maltepe Milli Müdafaa İskelesi adlı demiryolu iskelesi yapılmıştır.

1924 yılındaki Mübadele ile Yunanistan’dan gelen Türk vatandaşlar buradaki ilk yerleşik düzeni oluşturmuşlar.

1928 yılında Maltepe Belediyesi kurulmuş. Feyzullah Camii yanmış.

1946 yılında Süreyya Plajı açılır. Süreyya Paşa 1951 yılında Başıbüyükteki arazisinin 1800 dönümünü SSK’ya hibe eder, 1952’de burada açılan Göğüs Hastalıkları Hastanesine onun adı verilir.

1959 yılında Semavi Eyice tarafından Bryas Sarayındaki tarihi kalıntılara dikkat çekilir.

1960 yılında Küçükyalı Belediyesi ayrılır.

1980’de Maltepe  ve Küçükyalı Belediyeleri iptal edilir. Maltepe, İBB’ye bağlı Şube Müdürlüğü  yapılır.

1985’te Maltepe, Kartal Belediyesi’ne bağlı müdürlük olur.

1992’de Maltepe tekrar İlçe ve müstakil belediye  yapılır.

Daver Baba Tekkesi (1350-1375), 1729’da yapılıp 1928’de yanan 1964’te biraz daha ileride aynı adla yeniden inşa edilen Feyzullah Efendi Cami, Feyzullah Efendi Çeşmesi, Feyzullah Hamamı, Süreyya Paşa Plajı (1946), Beşçeşmeler hemen akla gelen eski eserlerdir.

Maltepe’de iki iskele bulunur...

1 NO: Denizcilik İşletmesi İskelesi. 2 NO: DDY Milli Müdafaa İskelesi.

1-Denizcilik İşletmesinin İskelesi...

1888-1895 tarihli bir haritada Maltepe İskelesi görünmektedir,

1928 öncesi Seyr-i Sefâin İdâresi Sefer Hututu [Hatları] gösteren haritada da Maltepe İskelesi görünüyor,

1990 sonrasında Maltepe Sahili doldurulur. İskele dolgu alanı rıhtımına taşınır.

1 Kasım 2022 tarihinden itibaren doldurulmuş alanda yeni iskele yapılır ve çalışmaya başlar.

2-DDY Milli Müdafaa İskelesi…

1919 yılında faaliyete başlamış

1949 yılında patlayıcı ve yanıcı maddelerin Haydarpaşa Limanına getirilmesi yasaklanımş. Bu tarihten itibaren Sirkeci’den Maltepe’ye getirilmeye başlanmıştır.

1958 yılında güvenli vagon taşıması Maltepe’deki iskeleye ihtiyacı azaltmış.

1970’lerin sonlarında bu iskele hiç kullanılmaz olmuştur.

2006 yılında çevredeki diğer parsellerle birlikte Kentsel dönüşüm projesi hazırlama kararı alınır. Belediye Başkanı Fikri Köse’dir.

2009 yılında Belediye Başkanı olan Mustafa Zengin ‘Maltepe’deki Dönüşüm Projelerinin halka rağmen gerçekleştirlemeyeceği’ fikrini savunmuş ve seçim kazanmıştır. Dolayısıyla proje durdurulur.

Deniz Doldurulduktan Sonraki İskele (Şehir Hatları ve İDO). Eskisi Karada Kalmış.

Bryas Sarayı ve Akduman Pınarından bahsedeyim...

Bryas kalıntılarına baktığımızda ortada bir sarnıç olduğu belli olmaktadır. Çevresindeki saray kalıntıları büyük oranda yok olmuştur. Buralara binalar yapılmış. 1950 öncesindeki Maltepe köy gibidir. O yıllarda Bryas kalıntılarındaki kemerli girişler mağara olarak görülmüş. Mekanların arka tarafını kapatan çobanlar koyunlarını sokarak mandra-ahır gibi kullanmışlar. Buralardan Başıbüyük’e kadar tüneller varmış. Keçi-koyun kaçtığında Başıbüyük’ten çıkarmış. Bilindiği gibi orada da Süreyya İlmen’in bulduğu bir ayazmalı manastır kalıntısı bulunmaktadır. Benim tahminim Başıbüyük’teki ayazmada çıkan su tünellerle buradaki sarnıça aktarılmış.

Bryas Kalıntılarından Kalan.

Akduman Pınarı ise Bryas’ın aşağısındaki Bağdat Caddesindedir. Bizans kalıntısı bir lahitin yalak olarak kullanıldığı, namazgâhlı bir çeşmedir. Yüksek olmayan dairesel bir duvarın çevrelediği alan içinde bulunan, yanında iki büyük çınar ağacı olan bu çeşmeden bugün hiçbir iz yoktur. Eski Altıntepelilerden öğrendiğime göre Çeşme, Bağdat Caddesinin kara tarafında şimdiki Adnan Kahveci Parkı ile Elginkan İkokulu arasında, Başıbüyük Köyü ileri gelenlerinden Abdi Ağanın Bahçesindeymiş. Çobanlar ineklerini, koyunlarını bu çeşmenin yalağında sularlarmış. Belli ki çeşmenin suyu biraz yukarısındaki Bryas Sarnıcından gelmektedir. Sonraki yıllarda burada yapılan apartmanın alt katında uzun süre benzinci vardı.İnsanlara geçmişin anımsatılması için buradaki otobüs durağının adının Akduman Pınarı konması iyi olurdu.

Akduman Pınarı Soldan İkinci Binanın Yerindeymiş.

Başıbüyük’teki Süreyya Paşa Okulu’nun ve Süreyya Paşa Camii’nin mimarı Vallaury, Haydarpaşa’daki Tıbbiye ve Numune Hastanesi binalarının iki İtalyan mimarından biridir. Diğeri Raimondo D’arancodur. İkisi de o zamanın ünlü mimarlarıdır ve başka önemli eserleri de vardır. Demek istediğim bu iki bina korunmalıydı. Maalesef Okul artık yok. Cami de kaderine bırakılmış... Daha da garibi yeni okulun internet  sayfasında önceki okuldan bahsedilmiyor bile. Daver Baba Tekkesinden kalan sadece kırık mezar taşı idi. Belki bugün o da yok... Süreyyapaşa Plajındaki Bakireler Anıtınn Venüs Heykeli de kayıp… Altıntepe’de yerinden kaldırılan Nokta Taşının, Beşçeşmeler Meydanındaki Beşçeşmelerin hikayesi bilinmiyor...

Bakireler Anıtı. Solda Denizin Ortasındayken, Sağda Deniz Doldurulduktan sonra.

1970’lere kadar Maltepe sayfiye yeriydi. Anadolu yakasının iki güzel sineması vardı. Biri Kızıltoprak Kent diğeri Küçükyalı 63. Bugün ikisi de yok. Burada binalar da yaptım projeler de çizdim. İçlerinde cami(ler) de var. Onları ayrıca yazacağım birgün.

Süreyya İlmen’e ayrıca değinmek isterim. Süreyya Paşa Sanatoryumu’nun arkasında türbesi var. Kimse bilmiyor. Sanki Maltepe’de  kendisine hakettiği değer verilmiyor gibi. Halbuki buraya en çok o yarar sağlamış. 

Süreyya İlmen’in Türbesi

Babamın amca çocukları Ahmet ve Sadık (Karabacak) ağbilerden dinlemiştim. 1940’ların sonu veya 1950’lerin başı… Altıntepe köydür o zamanlar. Maltepe de taşra kasabası. Bir kış günü Altıntepe’den Maltepe’ye gitmektedirler. Henüz otobüs, minibüs gibi vasıtalar yok. At-eşek varsa ne ala. Aksi takdirde yayan gidilmektedir her yana. Kar yağmış. Her taraf bembeyazdır. Yolu yarılamışlardır neredeyse. Yani şimdiki belediyenin oralardadırlar. Birden önlerine kurt çıkar. Korkutup kaçırırlar ama onlar da korkmuştur. Geriye dönerler. Kış mevsiminde İskele civarında bile kurtların görünmesi olağanmış o zamanlar.   

Bu araştırma sonunda benim için hoş bir tesadüfü öğreniyorum. Yalova gibi Maltepe’nin de ilk yerleşik düzeni 1924 yılında Selanik’ten gelen mübadiller ile oluşmuş. Atalarım ve hemşehrileri Selanik-Drama’dan gelmişler. Dedem ve ailesi Yalova’ya, onun kardeşi ve ailesi Maltepe’ye yerleşmişler… Başka bir hoş tesadüfse… Ben ilk inşaatımı 1975 yılında Maltepe’de, son inşaatımı 2015 yılında Yalova’da yapmışım. 

Diyorum ya… İskele deyip geçmeyin. Çevresi vardır. Çevresinin öyküleri vardır…

ARİF ATILGAN 2026 TEMMUZ

Mübadil: Karşılıklı yer değiştirilen.

Mübadele: 1923 Lozan Anlaşması gereği 1924’te Türkiye ve Yunanistan arasında Nüfus Mübadelesi Anlaşması gereği yapılan vatandaşlar takası.

Ata: Baba, dede, ced.

https://atilganblog.blogspot.com/2026/07/maltepe-iskelesi-maltepe-53-km2-alan.html

https://arifatilgan.wixsite.com/arifatilgan/single-post/maltepe-i%CC%87skelesi%CC%87 

 

 

 

 

  

 

 

 

 

 

 

 İskeleler

EMİNÖNÜ VE SİRKECİ İSKELELERİ

Bölgedeki Bizans surları şimdiki Mısır Çarşısının bulunduğu alanı içerde, Yenicami’nin bulunduğu alanı dışarıda bırakarak geçiyor. Şimdiki Yenicami’nin Sirkeci tarafında (Neorin Kapısı) Bahçekapı, Şimdiki Unkapanı Köprüsünün Eminönü tarafında da (Porta Drungari) Odun Kapısı varmış. Burası liman bölgesidir. Bahçekapı’nın günümüzdeki Arpacılar Caddesi üzerine denk geldiği hesap ediliyor. Yenicami ve Sirkeci Garı’nın bulunduğu alan denizmiş. 10. Yüzyıl öncesi buraları doldurulmuş. Dolayısıyla liman alanı genişlemiş.

Eminönü İskelesi

Osmanlı döneminde de hareketli liman hali devam etmiş. Gümrük Eminliğinin burada olması dolayısıyla bölgeye Eminönü denmiş. Sirkeci adının nereden geldiği ile ilgili yazılanlar beni tatmin etmediği için bir şey diyemiyorum. En bilineni burada sirke satanların olduğudur. Neyse…

Bizans Surlarında Odunkapısı ve Bahçekapı.

16.Yüzyıl sonlarında sadrazam Çiğalazade Sinan Paşa’nın saray ve hamamının olduğu bölgeye Çihalaoğlu denmiş. Sonra bu kelime Cağaloğlu olmuş.

17.Yüzyılda Sadrazam Sarayı olarak Bab-ı Ali öne çıkmıştır. Artık devlet idaresi sadrazamların elindedir.

Bab-ı Ali Kapısı

19. Yüzyılın ikinci yarısında önce vapur iskelesi sonra da tren istasyonu kurulması Sirkeci’yi ve Eminönü’nü önemli yapmıştır. Eminönü ticari olarak, Sirkeci yönetim ve medya olarak…

20.Yüzyılda ise özellikle cumhuriyet sonrası Babıali vilayet  binası olarak kullanılmış, Cağaloğlu ise medyanın ve matbaaların bulunduğu bölge olmuştur. Ancak 20. Yüzyıl sonlarında medyaya buraları dar gelmiştir. Hepsi plazalara taşınır. En son 21.Yüzyıl başında (2005) Cumhuriyet Gazetesi’nin taşınmasıyla buradaki medya dönemi sona ermiştir.

2008 yılına kadar faaliyette olan Eminönü Belediyesi, bu tarihte kaldırılmış tüm bölge Fatih İlçesine bağlanmıştır. Günümüzde Eminönü semti Rüstempaşa Mahallesi’nde,.Sirkeci semti Hocapaşa Mahallesinde’dir.

20.Yüzyıl başında Galata Köprüsü’nün yapılması buradaki iskeleleri de önemli kılmıştır.

İskelelere bakarsak…

Sirkeci Arabalı Vapur İskelesi...

1950-1966 yılları arasında Kadıköy-Sirkeci arasında arabalı vapur çalışıyordu.

1966 yılında Harem İskelesi açılınca arabalı vapur Harem-Sirkeci arasında çalışmaya başladı. Kadıköy’den kaldırıldı.

Yakında Yenikapıda iskele açılacaktır. Sirkecideki iskele de oraya taşınacaktır.

Eminönü İskelesi…

Yukarıda yazılanlar burada tarih boyunca iskele olduğunu belli  etmektedir.

1851… Şirket-i Hayriye’nin kuruluşu ile ilk bilinen Eminönü iskelesi yapılmış.

Osmanlı’dan günümüze Köprü’nün Haliç tarafındaki Yemiş İskelesi kalmıştı. Buradaki Balık Pazarından ve sebze-meyve dükkanlandan şehrin çeşitli bölgelerine aktarım yapılırdı. Burası 1930, 1950, 1980’li yıllarda parça parça ortadan kaldırılmıştır.

Cumhuriyetle birlikte kurulan Hal, (eski Ticaret Odası’nın) bugünkü Ticaret Üniversitesi’nin bulunduğu yerdeymiş. 1935’te Unkapanı tarafına taşınmış. 1986’da Hal binası buradan kaldırıldı.

Günümüzdeki  iskelelere tarihteki kişilerin isimleri konmuş...

Katip Çelebi (Coğrafya ve Astronomici) İskelesi,

Evliya Çelebi (Gezginci) İskelesi,

Hazerfan Ahmet Çelebi (Üsküdar’a uçmuş) İskelesi,

Eminönü-Kadıköy Motor iskelesi,

Ayrıca Galata Köprüsü’nün Haliç tarafında Turyol İskelesi bulunmaktadır.

Yani Eminönü’nden her yana denizden gidebileceğiniz iskele bulunmaktadır.

Tüm İskeleler. Ayrıca Bizans Döneminde Bahçekapının Bulunduğu Arpacılar Caddesi.

Çevreye bakarsak…

Kapalı Çarşı (15.Yüzyıl), Rüstem Paşa Camii (1562) ve Külliyesinde Büyük ve Küçük Çukur Hanlar, Mısır Çarşısı (1660), 1597’de başlayıp 1665’te biten ve bu sürede 3 mimar gören Yeni Cami (Valide Sultan Camii), Zincirli Han (1708), Ali Muhittin Hacı Bekir Şekercisi (1777), Şekerci Hafız Mustafa (1864), Pandeli Lokantası (1901), Konyalı Lokantası (1897), Sirkeci Tren Garı (1872), 1890’da Postane olarak yapılan 1927’de banka  olan Türkiye İş Bankası Müzesi, 1927-1936 arasında İstanbul Radyoevi olarak kullanılan Mimar Vedat Tek’in eseri (Büyük) Postane (1905-1909) ve yanındaki 1473-1474 tarihli olmasına rağmen Vedat Tek’in Postane ile birlikte yeniden yaptığı Hobyar Mescidi ve Gülhane Parkı (1912) hemen aklıma gelen eski eserler.

                                

Rüstem Paşa Camii, Yeni Camii, Hacı Bekir Şekercisi, Hobyar Mescidi 

                                                     

Sirkeci İstasyonu, Hal, İş Bankası Müzesi, Mısır Çarşısı                         

Mısır Çarşısı ile Unkapanı arasında Tahtakale Çarşısı ve Küçük Pazar vardır. Aradan Beyazıt’a çıkan Mercan Yokuşu da dahil burada her çeşit mal satan dükkan bulunur.

9 yaşıma kadar Fatih’te oturuyorduk. Mısır Çarşısında büyük bir kuru yemişçi vardı. Oradan koca kesekağıdı dolusu kabuklu yer fıstığı alırdık eve giderken babamla. Hacı Bekir’den lokum veya tahin helvası, Bozdoğan Su Kemeri dibindeki Vefa Bozacı’sından sürahiyle boza... Bayılırdım oralarda gezmeye. Bir akşam köprüde balık tutan birinden arka arkaya yeni tuttuğu iki toriği 150 kuruşa almış, kuzu gibi balıkları Malta’daki evimize kadar elimizde taşımıştık.   

Bazen babamla Küçük Pazardaki doktor arkadaşı Ömer Esen’e uğrardık. Ömer Amca hastalara verdiği hapları beyaz mavi kırmızı diye tanımlar hangisinin hangi saatlerde yutulacağını tek tek tarif ederdi. Muayenehanesindeki Ayna denilen röntgen cihazını unutamam. Film çekmezdi bu alet. Hasta film çekilecekmiş gibi aletin arkasında durur, doktor da diğer taraftan bakarak hastanın içini görürdü. Lisedeyken Ömer Amcanın kardeşi Bekir Bey fizik hocam olmuştu. Üniversitedeyken de bazen uğrardık babamla. Hatta beni birgün aynada muayene etmişti. Ön tarafta ciğerlerimi gösterip ‘Bak sigaraya başlamış’ dediğini duymuştum. O yıllarda ev yaptıracaktı. Birkaç etüd yapıp götürmüştüm. ‘Şuna bak küçücüktü, şimdi büyüdü bana proje yapıyor’ diyerek samimi mutluluğunu göstermişti.

Aradan yıllar geçer... Babam da O da bu dünyada yoktur artık... Yolum oralara düşmüştü. Merakla apartmanı aradım. Duruyordu. Eskimişti ama. Ömer Amcanın doktor tabelası yoktu. ‘Olsun’ dedim. Zilini çaldım. Otomatiğe basıldı ve kapı açıldı. Muayenehane 1.kattaydı. Yukarı çıktım. Benim yaşlarda biri daire kapısını açmış geleni yani beni bekliyordu. Durumu özetledim. ‘Ben oğluyum’ dedi. İçeri buyur etti. O da orayı büro olarak kullanıyormuş. Babamı da tanıyormuş zaten. ‘Zaman zaman matematik dersi verirdi bana’. Dedi. Kahvelerimizi içerken konuştuk. Anlattık. Birbirimize fark ettirmeden ağladık ta.

Bahçekapı’daki Beykoz kundura ve Sümerbank Mağazası da unutulmaz. Devletin kurumuydu. 2002’de özelleştirildi. Ürünlerini eskitmek mümkün değildi.

Sümerbank Vitrini

Fatih Sultan Mehmed’in sadrazamlarından Veli Mahmud Paşa’nın 1462 yılında camiyle birlikte yaptırdığı dükkanlara ve çevresine Mahmut Paşa Çarşısı deniliyor. Buradaki pazarlıklar müthiştir. Küçükken birkaç defa bana giysi almak için babamla gitmiştim. Malı beğendikten sonra babam tezgahtarın söylediği rakamın neredeyse yarısını söylerdi. Kovulacağımızı sanır dışarı kaçmak isterdim. Ama adam gayet sakin söylediği rakamın biraz altına inerdi. Sonrasında babam biraz yukarı çıkar satıcı biraz aşağı iner bir yerde buluşurlardı. Bu arada iki taraftan da müthiş sebepler ileri sürülürek karşısındaki ikna etmeye çalışılırdı. Ekonomi ağırlıklı derin bir sohbet olurdu yani. Hatta karşılıklı atılan blöfler de işin cabasıydı. Adam ‘Olmaz. Güle güle’ deyip sinirlenmiş gibi yaparak giysileri toparlar. Biz aldırmayıp dışarı yürüyünce arkamızdan ‘Gel. Gel.’ Diyerek çağırabilirdi. Veya tersi. Biz dışarı çıkarız. Arkamızdan seslenen olmayınca babam parayı bana verip ‘Sen git al’ derdi. Tespit ettiği 2-3 dükkan vardı kaliteli mal satan. Pazarlık konusunda ‘Buranın adeti böyledir’ derdi.

1979 yılında nikah şekerlerimizi Tahtakale’de yaptırmıştım. O yıllarda elektrik kesintileri vardı. Her evde gaz lambası veya buna benzer bir alet bulunuyordu. Ben de buradaki bir arkadaşıma seramik mumluklarla nikah şekeri yaptırmıştım.  

Büyük Postanenin üst katı PTT Başmüdürlüğüydü. Sınıf arkadaşım Mustafa Oğuz mimar olarak çalışıyordu. Arada yolum düştüğünde uğrardım. Yüksek tavanlı bina hoşuma giderdi. Birgün ‘Madem inşaat yapıyorsun. Bizim ihalelere de girsene’ dedi. Zaten bazı ihale işleri yapıyordum. Girdim de. İlginç iki tanesini yazayım. Birinde ihaleye yetişmeye çalışırken Sirkeci İstasyonu önünde arabama arkadan belediye otobüsü çarptı. Arabadan inip arkadaki şoföre kızacaktım ki adamın sara nöbeti geçirdiğini gördüm. Polis te geldi. İfadeler vs. Şoförün morali çok bozuk. Hastalığı ortaya çıkacak, belki de işinden olacak. Ben yalvarmaya başladım polislere. ‘Adam ekmeğinden olacak. Şikayetçi değilim’ diyerek. İhale saatini kaçırdım tabii… Bir keresinde de ihaleye katılanlar olarak tekliflerimizin yazılı olduğu zarfları verdik. PTT Tuzla binasının boya-onarım işi idi. İhale bende kaldı. Adettendir. Diğerleri ‘Hayırlı olsun’ der, gider. Bir kişi ‘İtiraz ediyorum’ dedi. Ticaret Odası kimlik kartım eskiymiş. Komisyon bana dediki ‘Ticaret Odası Eminönü’nde. Git. Yenile. Mesai bitinceye kadar getir.’ Gittim de. Dönemedim. Mesai bitmişti ben oradayken. İnanır mısınız. İtiraz eden kişi koridorda sohbet ettiğim birbirimize yakınlık gösterdiğimiz tek kişiydi. Meğer  evraklarımı incelermiş çaktırmadan. Ertesi günü yenilenen ihale onda kaldı.   

Büyük Postane

Ayrıca… Seyyar köfteciyken müthiş manzarasıyla 5 katlı Hamdi Et Lokantasının sahibi olmanın öyküsü, 1970’lerde İş Bankasının bulunduğu meydanda müşterilerin uzun kuyruk oluşturduğu seyyar Kokoreççi, Lokumu icad eden Hacı Bekir, sünnet olduğum Gülhane Parkı, ticari kimliği dolayısıyla Rüstem Paşa’nın yaptırdığı caminin altına bilerek dükkanlar koydurduğu inancım, inşaatımdan daire alan kuyumcunun Kapalçarşıda üst kattaki imalathanesi, köprünün Haliç tarafındaki motorda insanlara parayla seyrettirilen Artist  Yaşar isimli fok balığı ve diğer taraflarla ilgili anılarım kitap olur.

Özetle… İskeleler sadece iskele değildir. 

ARİF ATILGAN 2026 HAZİRAN

  https://atilganblog.blogspot.com/2026/06/eminonu-ve-sirkeci-iskeleleri-bolgedeki.html

https://arifatilgan.wixsite.com/arifatilgan/single-post/emi%CC%87n%C3%B6n%C3%BC-ve-si%CC%87rkeci%CC%87-i%CC%87skeleleri%CC%87