İskeleler

 

AYVANSARAY İSKELESİ

Ayvansaray Haliç kıyısında, Fatih ilçesine bağlı bir mahalledir. Doğusunda Balat, batısında Eyüpsultan, kuzeyinde Haliç, güneyinde Edirnekapı bulunur. 0.62km2 alanı, 15200 nüfusu vardır. 2008 yılında yapılan bir düzenleme ile Kasım Gürani, Molla Aşkı, Avcıbey, Atik Mustafapaşa ve Balat Karabaş Mahalleleri'nin birleştirilmesiyle oluşturulmuştur.

Ayvansaray adına gelince… Semavi Eyice’ye göre Haliç surlarında açılan bir gedik kapı kabul edilmiş. Eyüp semtine giden bu kapıya Eyyûb Ensârî Kapısı denilmiş. Zamanla halk dilinde adı Ayvansaray Kapısı olmuş. Sonra da Ayvansaray… İki görüş daha vardır ama ben Bizans Sanat Tarihçisi Semavi Eyice’ye inanırım.  

Ayvansaray, Bizans döneminde Blakernai semtinin kurulu olduğu yerdedir. Burası çok sonraları İmparator Manuel Komnenos (1143-1180) zamanında yapılan surlar ile sur içi bölgesine alınmıştır.

Ayvansaray İskelesi

Meskektaşım Sinan Genim’in araştıma yazısından öğrendiğime göre…Doğu Roma İmparatoru 2. Theodosius (408-450) zamanında buradan karşı kıyıya geçen bir köprüden bahsediliyormuş. Ama somut olarak Unkapanı’nda (1836) ve Galata’da (1845) iki köprü inşa edilmiş. Üçüncü köprü ise Ayvansaray ile karşı kıyıdaki Piri Paşa arasında 1851 yılında yapılmaya başlanmış, 1852 yılında kullanılıma açılmış,  8 yıl çalışmış, 1860 yılında kaldırılmaya başlanmış ve 1861 yılında yok edilmiş.

  Tarihteki Ayvansaray Köprüsü

İstanbul’un fethinden sonra… Peygamberimizi görmüş kişiler olan sahabi kabirlerinin varlığından dolayı burası müslüman mahallesi olarak gelişmiş. Komşuları olan Balat ve Fener mahallelerinin biri Yahudi biri de Hıristiyan mahallesi olarak bilinir.

Surlar, Tekfur Sarayı, Kasturya Sinagok’u, Eğrikapı, İvaz Efendi Camii (1585), Anemas Zindanları, Panaya Blaherna Kilisesi ve kutsal emanetler, Ferruh Kethüda Cami (1562), Toklu Dede Haziresi hemen akla gelen Ayvansaray’daki tarihi eserlerdir.

Bizans Haritasında Ayvansaay

Ünlü Kaşıkçı Elması 17. Yüzyılda Eğrikapı civarında bir çöplükte bulunmuş. Bulan kişi değerini bilmezmiş. Bir kaşıkçıya üç tahta kaşık karşılığında satmış. Kaşıkçı da on akçeye bir kuyumcuya... Kuyumcu bir kese altın karşılığında Kuyumcubaşına satar.  Durumu öğrenen sadrazam ve sonra padişah 4. Mehmed taşı alır. 86 karatlık elmas devlet hazinesine kaydedilir.Günümüzde Topkapı Sarayı’nda sergilenmektedir. Başka bir rivayet te Napolyon’un annesinden alındığıyla ilgilidir.

Kaşıkçı Elması

1856 yılından beri Haliç içerisindeki çeşitli iskeleler arasında yolcu taşımacılığı yapılmaktadır. Ayvansaray İskelesi de bunlardan biridir. Nitekim  Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulunun 15.03.1980 tarih ve 11865 sayılı genel kararı ile korunması gerekli kültür varlığı olarak tescil edilmiştir.

İskele…

Yıllardır çalışmaktadır.

1967 yılında yolcu sayısının azlığı dolayısıyla kapatılmış.

1980 yıılında Koltuk Ambarı iskelesi olarak kullanılmış. Yani bir nevi depo olmuş.

Bir süre sonra onarılıp kullanıma açılmış.

1982 yılında yeniden kapatılmış.

1986 yılında tekrar açılmış.

1994 yılında Haliç’in dolması ve derinliğin azalması sebebiyle kapatılmış.

1998 yılının sonlarında yenilenerek tekrar açılır.

2006 yılında İBB tarafından komple yenilenir ve hizmete başlatılır.

Ayvansaray İskelesi’nin boyu 13.6m, eni 18m, minimum su derinliği 1.5m, maksimum su derinliği 5m’dir. İskeleye yanaşabilecek en büyük gemi tonajı 175.42 Grostondur.

2026 Yılında Ayvansaray Mahallesi ve İskelesi

2005-2010 arasında bir tarih… Mimarlar Odasında etkinlikteyiz. Tartışmalar sırasında bir konuda Oktay Ekinci’yle ters düşüyoruz. Toplantı sonrası katılımcılarla birlikte kalabalık bir gurup Ayvansaray’daki surlara gidiyoruz. Tekfur Sarayı’nı, ardından Anemas Zindanlarını geziyoruz. Yer altında herkes dağılmış. Bireysel geziyor olmuşuz. Bir ara Oktay’a rastladım. Dedim ki ‘Burada insan kaybolabilir.’  O da birşeyler söyledi. Sonra durdu. ‘Sen haklıydın aslında.’. Önce anlamadım. Sonra toplantıdaki tartışmamızdan bahsettiğini anladım. Gülüştük. Beraber dolaşmaya başladık.

2013 yılında kaybettiğimiz Oktay Ekinci gerçek bir aydındı. Sevgi ve saygıyla analım.

ARİF ATILGAN 2026 NİSAN  

https://atilganblog.blogspot.com/2026/04/iskeleler-ayvansaray-iskelesi.html

https://arifatilgan.wixsite.com/arifatilgan/single-post/ayvansaray-i%CC%87skelesi%CC%87